Ανεξήγητη υπογονιμότητα απλά σημαίνει ότι δεν είναι γνωστή η αιτία που καθιστά ένα ζευγάρι υπογόνιμο. Ασθενείς με ανεξήγητη υπογονιμότητα κατατάσσονται σε δύο ομάδες. Η μία ομάδα περιλαμβάνει τους ασθενείς που δεν έχουν κανένα πρόβλημα και όμως δεν συλλαμβάνουν. Η άλλη ομάδα περιλαμβάνει ασθενείς που έχουν κάποιο πρόβλημα, αλλά είναι τόσο δυσδιάκριτο που είναι δύσκολο να αποκαλυφθεί. Μία γυναίκα θεωρείται ότι πάσχει από ανεξήγητη υπογονιμότητα όταν έχει κανονική ωοθυλακιορρηξία, διαβατές σάλπιγγες χωρίς συμφύσεις ή ενδομητρίωση, συχνές επαφές, ιδιαίτερα τις ημέρες της ωοθυλακιορρηξίας (10η - 14η του κύκλου) χωρίς αποτέλεσμα όμως για ένα χρόνο τουλάχιστον, και ο άνδρας έχει φυσιολογική παραγωγή σπέρματος. Με αυτά τα κριτήρια, περίπου το 10% όλων των υπογόνιμων ζευγαριών έχει ανεξήγητη υπογονιμότητα αν και το ποσοστό αυτό καθορίζεται τόσο από την αποτελεσματικότητα των ελέγχων όσο και από το είδος της τεχνολογίας που χρησιμοποιείται. Γεγονός είναι ότι όσο πιο λεπτομερής είναι ο έλεγχος, τόσο μικραίνει και το ποσοστό της ανεξήγητης υπογονιμότητας.

Πιθανές αιτίες ανεξήγητης υπογονιμότητας

1. Ανωμαλίες των σαλπίγγων: Είναι δυνατόν να υπάρχει μία δυσδιάκριτη διαταραχή στο μηχανισμό κατά τον οποίο οι κροσσοί συλλαμβάνουν το ωάριο μετά την ωοθυλακιορρηξία, για να το οδηγήσουν προς την μήτρα.

2. Διαταραχές ωχρινικής φάσης: Ωχρινική είναι η φάση του κύκλου μετά την ωοθυλακιορρηξία. Εάν για κάποιο λόγο είναι ανεπαρκής, τότε υπάρχει διαταραχή της ωχρινικής φάσης. Το ωχρό σωμάτιο, (το ωοθυλάκιο μετά την ωοθυλακιορρηξία), παράγει μία ορμόνη, την προγεστερόνη, απαραίτητη στην προετοιμασία του ενδομητρίου για να δεχτεί το γονιμοποιημένο ωάριο. Η ύπαρξη πιθανής διαταραχής της ωχρινικής φάσης ελέγχεται είτε με μετρήσεις της προγεστερόνης στο αίμα που γίνονται σε διαφορετικές ημέρες μετά την ωοθυλακιορρηξία, είτε με βιοψία του ενδομητρίου.

3. Λοιμώξεις: Μερικές λοιμώξεις ευθύνονται για ορισμένες περιπτώσεις ανεξήγητης υπογονιμότητα, όπως το μυκόπλασμα ή τα χλαμύδια που είναι δυνατόν να βρίσκονται σε τέτοιους αριθμούς που αν και δεν είναι δυνατόν να ανιχνευθούν κατά την εξέταση, προκαλούν ωστόσο υπογονιμότητα.

4. Ανοσολογικοί παράγοντες: Το ανοσολογικό σύστημα της γυναίκας είναι δυνατόν να αντιδρά στο σπέρμα και να το καταστρέφει, να το ακινητοποιεί, ή να του προκαλεί συγκολλήσεις. Ορισμένες γυναίκες επίσης αναπτύσσουν μία ανοσολογική αντίδραση στο εξωτερικό περίβλημα (διαφανή ζώνη) του ωαρίου που εμποδίζει τα σπερματοζωάρια να το διαπεράσουν.

5. Αδυναμία του σπέρματος να διεισδύσει το ωάριο: Μερικοί άνδρες έχουν φυσιολογικό αριθμό σπερματοζωαρίων, αλλά δεν έχουν την ικανότητα να γονιμοποιήσουν το ωάριο. Ο μοναδικός τρόπος να γίνει η διάγνωση αυτή είναι μόνο με την εξωσωματική γονιμοποίηση, και με τη μέθοδο της μικρογονιμοποίησης ICSI.