Λεωνίδας Μαμάς
Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών
Μαιευτήρας – Γυναικολόγος

Ευδοξία Μαμά  BSc  MBBS

Κέντρο Εξωσωματικής Γονιμοποίησης NEOGENESIS

Σημαντικός είναι ο αριθμός των γυναικών που εμφανίζει υπολειτουργία των ωοθηκών ενώ ακόμη βρίσκεται στην αναπαραγωγική ηλικία, παρουσιάζοντας  αδυναμία στη σύλληψη, διαταραχές των ορμονών   και διαταραχές κύκλου. Το ποσοστό τους κυμαίνεται από 5 έως 25 %.

Ακόμη και όταν αυτές οι γυναίκες προχωράνε σε κάποια μέθοδο υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, όπως σπερματέγχυση ή εξωσωματική γονιμοποίηση μετά την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή πρόκλησης ωοθυλακιορρηξίας, τα αποτελέσματα είναι φτωχά ως προς την παραγωγή και στην ποιότητα των ωαρίων.

Για την καλύτερη αντιμετώπιση και θεραπεία των περιπτώσεων αυτών, ορισμένα Κέντρα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής ανά τον κόσμο, που ασχολούνται με αυτή την ομάδα των γυναικών,  τις έχουν κατατάξει σε τρεις υπό - ομάδες:

Α) Η Ομάδα της  Πρόωρης Ωοθηκικής Ανεπάρκειας (Premature Ovarian Failure, POF), αφορά γυναίκες μικρότερες των 40 ετών με αμηνόρροια τουλάχιστον 6 μηνών και  τιμές γοναδοτροφινών (FSH) μεγαλύτερες από  40 mIU/mL (φυσιολογική τιμή <12 mIU/mL)  και πολύ χαμηλές τιμές των οιστρογόνων.

Β) Η Ομάδα της Πρόωρης Ωοθηκικής Γήρανσης  (Premature Ovarian Ageing,  POA), αφορά γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας  15 – 45 ετών, με FSH από 12,5 ως 40 mIU/mL   και  μόνο  2 ή 3  ωοθυλάκια μετά από πρόκληση ωοθυλακιορρηξίας με μεγάλες δόσεις ορμονών.

Γ) Η Ομάδα της  Ελαττωμένης Ωοθηκικής  Επάρκειας,  (Diminished Ovarian Reserve, DOR), αφορά γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, με φυσιολογικό κύκλο, των οποίων  η ανταπόκριση των ωοθηκών σε αυξημένες δόσεις ορμονών είναι πολύ πτωχή, παράγοντας  μικρό αριθμό ωοθυλακίων και  κακής ποιότητας ωάρια.

Μέχρι  πρόσφατα,  ο μόνος τρόπος να αποκτήσουν παιδί οι γυναίκες των ομάδων αυτών και ιδιαίτερα οι γυναίκες με Πρόωρη Ωοθηκική Ανεπάρκεια (Ομάδα Α) ήταν κατόπιν δωρεάς ωαρίων από δότριες.

Τα αίτια της  Πρόωρης Ωοθηκικής Ανεπάρκειας, της  Πρόωρης Ωοθηκικής Γήρανσης  και της Ελαττωμένης Ωοθηκικής Επάρκειας, στις περισσότερες περιπτώσεις, είναι άγνωστης αιτιολογίας και θεωρούνται ιδιοπαθή. Σήμερα όμως, οι διάφορες μέθοδοι υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, είναι δυνατόν να βοηθήσουν τις γυναίκες αυτές να αποκτήσουν παιδί.

Η θεραπεία με δυϊδροεπιανδροστερόνη (DHEA), για παράδειγμα, αποτελεί το πρώτο και απλούστερο βήμα στην αντιμετώπισή τους. Τα αποτελέσματα της θεραπείας αυτής που δημοσιεύτηκαν  από την αμάδα του Κέντρου Εξωσωματικής Γονιμοποίησης NEOGENESIS, στο έγκριτο  περιοδικό της Αμερικανικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, Fertility & Sterility (Φεβρουάριος 2009, www.fertstert.org),  είναι πολύ ενθαρρυντικά και σε πολλές περιπτώσεις καταλήγουν  σε εγκυμοσύνη με φυσιολογική σύλληψη, χωρίς περαιτέρω προσπάθεια.

Διάφορες είναι οι υποθέσεις που έχουν γίνει αναφορικά με τον τρόπο που η DHEA βοηθά την γονιμότητα. Είναι γνωστό ότι η DHEA αποτελεί μια πρόδρομη ουσία στην παραγωγή της τεστοστερόνης, οιστραδιόλης και ανδροστενεδιόνης, ορμόνες απαραίτητες για την  ωρίμανση των  ωοθυλακίων  και την  παραγωγή των ωαρίων.  Η συγκέντρωση της DHEA παραμένει υψηλή κατά τη διάρκεια της αναπαραγωγικής ηλικίας ενώ ελαττώνεται σταδιακά με την πάροδο των ετών. Στις περιπτώσεις  Πρόωρης Ωοθηκικής Ανεπάρκειας, Πρόωρης Ωοθηκικής Γήρανσης  και Ελαττωμένης  Ωοθηκικής Επάρκειας,  η συγκέντρωση της DHEA είναι σαφώς ελαττωμένη.

Η χορήγηση DHEA σε γυναίκες με Πρόωρη Ωοθηκική Ανεπάρκεια αποφασίστηκε μετά από την επιτυχή έκβαση της θεραπείας σε γυναίκα, χωρίς περίοδο, που είχε επισκεφτεί το Κέντρο μας για δωρεά ωαρίων. Η φυσική σύλληψη της γυναίκας αυτής μετά από τετράμηνη θεραπεία με DHEA μας ενθάρρυνε στη συνέχιση της χορήγησης DHEA σε γυναίκες με παρόμοιο πρόβλημα, δηλαδή αυξημένη FSH και αμηνόρροια, με επίσης  υψηλά ποσοστά εγκυμοσύνης μετά από μερικούς μήνες θεραπείας.

Στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού Current Opinion In Οbstetrics and Gynaecology (Αύγουστος 2009, www.co-obgyn.com)  δημοσιεύτηκε από το Κέντρο μας και από τους ίδιους συγγραφείς, μια μελέτη που αφορούσε γυναίκες 40 έως 47 ετών  στις οποίες χορηγήθηκε DHEA με πολύ καλά αποτελέσματα. Παρόμοιες παρατηρήσεις για την ευεργετική δράση της DHEA στην βελτίωση του αριθμού και της ποιότητας των ωαρίων έχουν παρουσιάσει  και άλλα Κέντρα Εξωσωματικής Γονιμοποίησης.  

Παρατηρήθηκε επίσης ότι η DHEA ελαττώνει επίσης και την πιθανότητα αποβολής που είναι αρκετά συχνή στις γυναίκες αυτής της ηλικίας. Η μείωση αυτή οφείλεται ίσως στην καλύτερη ποιότητα των ωαρίων και εμβρύων που αποφέρει η λήψη της  DHEA.

Συμπερασματικά, ένας μεγάλος αριθμός γυναικών με Πρόωρη Ωοθηκική Ανεπάρκεια, Πρόωρη Ωοθηκική Γήρανση και Ελαττωμένη Ωοθηκική Επάρκεια, μπορεί να βοηθηθεί με τη χορήγηση DHEA πριν καταφύγουν σε άλλες μεθόδους  υποβοηθούμενης αναπαραγωγής  ή και δωρεά ωαρίων.